Skip to content

Chủ đề gợi ý

Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Bạn đã biết điều này chưa?
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Cuộc sống sinh viên
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Thông tin công nghệ
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Phim hay nè!
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Cười chút chơi!
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Sống tốt mỗi ngày
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Chút tâm sự
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Thông tin về y tế, sức khỏe
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Tài liệu học tập
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Thông tin tuyển dụng

Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!

Trong mỗi con người chúng ta, ai cũng đều có cho riêng mình một cái gọi là cội nguồn là gốc rễ. Chúng ta đã từng là những đứa trẻ ngây thơ, hồn nhiên và luôn nuôi dưỡng trong lòng mình những ước mơ rất đỗi bình dị.


Trong mỗi con người chúng ta, ai cũng đều có cho riêng mình một cái gọi là cội nguồn là gốc rễ. Chúng ta đã từng là những đứa trẻ ngây thơ, hồn nhiên và luôn nuôi dưỡng trong lòng mình những ước mơ rất đỗi bình dị. Đã từ khi nào con biết nghe văng vẵng bên vành tai bé nhỏ lời ru của mẹ mỗi buổi ban trưa, khi mà bên kia mái hiêng là ngọn gió đùa cứ thi thoảng lại kéo mấy chiếc lá đung đưa từng nhịp, tiếng hát ru của mẹ cứ thế mà cất lên…

Đã từ khi nào con biết nghe văng vẵng bên vành tai bé nhỏ lời ru của mẹ mỗi buổi ban trưa, khi mà bên kia mái hiêng là ngọn gió đùa cứ thi thoảng lại kéo mấy chiếc lá đung đưa từng nhịp, tiếng hát ru của mẹ cứ thế mà cất lên…

” ẦU ơ… dí dầu cầu ván đóng đinh, cầu tre lắc lẽo gập ghềnh khó đi, khó đi mẹ dắt con đi, con đi trường học, mẹ đi trường đời”

Thế đấy, đứa trẻ cứ say vào giấc ngủ ngon, người mẹ thì trong lòng vơi đi nỗi lo âu, vì ngày mai khi con lớn lên từng chút một, bà sẽ phải ra đồng gặt hái nuôi con, mỗi câu hát như mối tâm tình, lòng mẹ yêu con dạt dào, chỉ cần con yên giấc mẹ đã thấy cuộc đời của mẹ thật bình an, dù bao nhiêu cơ cực vẫn còn chờ ngay trước mắt.

Và từ bao giờ con biết ăn bát cháo, bát cơm, con biết quý từng hạt lúa vàng, con biết say mê vẻ đẹp của cánh đồng. Bởi đó là mồ hôi nước mắt của biết bao nhiêu con người vẫn ngày ngày phơi tấm lưng ” bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, hay đó còn là người cha, người mẹ của chúng ta, những giọt mồ hôi ướt đẫm trên má. Dẫu trong gian khó là thế, đâu đó họ vẫn vang lên đôi ba tiếng hát, câu hò…

“Ơ hò…
Tiếng ai thánh thót đêm trăng
Phải là nhân ngãi, mời sang ăn trầu.
Ơ hò…
Tiếng ai tha thiết bên cầu
Phải là nhân ngãi, ăn trầu thì sang.
Ơ hò…
Đũa tre ai vọc (chọc) mâm vàng
Chỉ e bên ấy giàu sang, khó vào.
Ơ hò…
Tình thân đâu quản sang giàu
Xin đem giải yếm bắc cầu anh sang.
Rồi hỏi thăm gia đình:
Ơ hò…
Ăn chanh ngồi gốc cây chanh
Hỏi thăm thầy mẹ sinh thành ra sao?”

Dân ca, trong đời sống của chúng ta dường như đã trở thành một nét văn hóa của người dân Việt Nam. Cũng là những lời ru đó, cũng là những câu hát vui trên cánh đồng, cũng là câu hò giao duyên trai gái. Mỗi vùng miền lại có một làn điệu và giai điệu khác nhau…

[Nếu ai đã từng ghé thăm Bắc Bộ, không thể nào bỏ qua dân ca quan họ Bắc Ninh].

“Dân ca Quan họ là một trong những làn điệu dân ca tiêu biểu của vùng châu thổ sông Hồng ở miền Bắc Việt Nam. Nó được hình thành và phát triển ở vùng văn hóa Kinh Bắc xưa, đặc biệt là khu vực ranh giới hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh ngày nay với dòng sông Cầu chảy qua được gọi là “dòng sông quan họ”. Kinh Bắc là một tỉnh cũ bao gồm cả hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang (và một số nơi của Lạng Sơn, Hưng Yên, Hà Nội ngày nay). Quan họ cũng được hình thành ở vùng văn hóa Kinh Bắc này. Do có sự chia tách về địa lý sau đó mà quan họ còn được gắn tên cục bộ địa phương như quan họ Kinh Bắc, Bắc Giang hay Bắc Ninh.

Ngày 30 tháng 9 năm 2009, tại kỳ họp lần thứ tư của Ủy ban liên chính phủ Công ước UNESCO Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể (từ ngày 28 tháng 9 tới ngày 2 tháng 10 năm 2009), Dân ca quan họ đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại sau nhã nhạc cung đình Huế, không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên và cùng đợt với ca trù.

Dân ca quan họ tồn tại ở hai thể loại:

+Quan họ truyền thống

Quan họ truyền thống chỉ tồn tại ở 49 làng Quan họ gốc ở xứ Kinh Bắc. Quan họ truyền thống là hình thức tổ chức sinh hoạt văn hóa dân gian của người dân Kinh Bắc, với những quy định nghiêm ngặt, khắt khe đòi hỏi liền anh, liền chị phải am tường tiêu chuẩn, tuân theo luật lệ. Điều này giải thích lý do người dân Kinh Bắc thích thú “chơi Quan họ”, không phải là “hát Quan họ”. Quan họ truyền thống không có nhạc đệm và chủ yếu hát đôi giữa liền anh và liền chị vào dịp lễ hội xuân thu nhị kỳ ở các làng quê. Trong quan họ truyền thống, đôi liền anh đối đáp với đôi liền chị được gọi là hát hội, hát canh; hát cả bọn, cả nhóm liền anh đối đáp cùng cả nhóm liền chị được gọi là hát chúc, mừng, hát thờ.

– “Chơi quan họ” truyền thống không có khán giả, người trình diễn đồng thời là người thưởng thức (thưởng thức “cái tình” của bạn hát). Nhiều bài quan họ truyền thống vẫn được các liền anh, liền chị “chơi quan họ” ưa thích đến tận ngày nay như: Hừ La,La rằng, Tình tang, Bạn kim lan, Cái ả, Cây gạo.

+Quan họ mới
Quan họ mới còn được gọi là “hát Quan họ”, là hình thức biểu diễn (hát) quan họ chủ yếu trên sân khấu hoặc trong các sinh hoạt cộng đồng Tết đầu xuân, lễ hội, hoạt động du lịch, nhà hàng,… Thực tế, quan họ mới được trình diễn vào bất kỳ ngày nào trong năm. Các băng đĩa CD, DVD về quan họ ngày nay đều là hình thức quan họ biểu diễn trên sân khấu, tức quan họ mới. Quan họ mới luôn có khán thính giả, người hát trao đổi tình cảm với khán thính giả không còn là tình cảm giữa bạn hát với nhau. Quan họ mới không còn nằm ở không gian làng xã mà đã vươn ra ở nhiều nơi, đến với nhiều thính giả ở các quốc gia trên thế giới.
Quan họ mới có hình thức biểu diễn phong phú hơn quan họ truyền thống, bao gồm cả hát đơn, hát đôi, hát tốp, hát có múa phụ họa… Quan họ mới cải biên các bài bản truyền thống theo hai cách: không có ý thức và có ý thức. Dù ít hay nhiều nhưng hình thức hát quan họ có nhạc đệm được coi là cách cải biên không có ý thức. Đa số các bài quan họ mới thuộc dạng cải biên này. Cải biên có ý thức là những bài bản đã cải biên cả nhạc và lời của bài bản quan họ truyền thống. Loại cải biên này không nhiều, ví dụ bài “Người ở đừng về” là cải biên từ làn điệu “Chuông vàng gác cửa tam quan”

Hát quan họ với lời mới được nhiều người yêu thích tới mức tưởng nhầm là quan họ truyền thống như bài “Sông Cầu nước chảy lơ thơ” do Mai Khanh soạn lời mới từ làn điệu truyền thống “Nhất quế nhị lan”. Quan họ mới được ưa thích hơn quan họ truyền thống không phải do không gian và những sinh hoạt theo lề lối cổ của quan họ không còn nữa mà một phần do hoạt động “hát quan họ” ngày nay thường được gắn với chính quyền nhiệm vụ tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá quan họ trên diện rộng.

Dân ca Bắc bộ có những bài nổi tiếng như: “Bà Rằng bà Rí”, “Bèo dạt mây trôi”, “Cây trúc xinh”, “Trống cơm”, “Đi Cấy”,…

[Nếu ai đã từng say mê vẻ đẹp của mãnh đất Miền Trung đầy nắng gió, Yêu say hình bóng của dòng sông Hương trữ tình mang một nét riêng của vùng văn hóa xứ sở, mang vẻ đẹp kiêu sa của cô gái tóc dài đội chiếc nón bài thơ. Có ai đó đã từng nghe qua đôi câu Hò ví dặm…]

“Dân ca ví dặm Nghệ Tĩnh ” là một loại hình nghệ thuật trình diễn dân ca chiếm vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh thuộc miền Trung Việt Nam.Dân ca ví giặm (cũng viết là dặm) tại Nghệ Tĩnh là một di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại tại kỳ họp thứ 9 của Ủy ban Liên Chính phủ Công ước UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể ngày 27/11/2014 tại Paris (Pháp). Loại hình nghệ thuật này phổ biến trong đời sống của các cộng đồng xứ Nghệ, được hát trong hầu hết mọi hoạt động đời thường, từ ru con, dệt vải, trồng lúa… Lời ca của dân ca ví, giặm ca ngợi những giá trị sâu sắc và truyền thống như sự tôn trọng với các bậc cha mẹ, lòng chung thủy, tận tụy vì người khác cũng như ngợi ca đức tính thật thà và cách cư xử tử tế giữa con người với con người”

Hát ví thường là hát tự do, không có tiết tấu từng khuôn nhịp, người hát có thể co giãn một cách ngẫu hứng. Âm điệu cao thấp ngắn dài có khi còn tuỳ thuộc vào lời thơ (ca từ) bằng hay trắc, ít từ hay nhiều từ. Ví thuộc thể ngâm vĩnh, bằng phương pháp phổ thơ dân tộc (lục bát, song thất lục bát, lục bát biến thể…)

Tính biểu cảm của hát ví tuỳ vào môi trường hoàn cảnh, không gian thời gian và tâm tính của người hát. Âm vực của ví thường không quá một quãng 8. Tình điệu ví nghe trang trải mênh mang sâu lắng, bâng khuâng xao xuyến, tha thiết ân tình. Tuy vậy, vẫn có loại ví ghẹo và ví mục đồng nghe dí dỏm hài hước, nghịch ngợm hồn nhiên tươi trẻ.

Hát ví hát giao duyên nam nữ được phổ biến vùng Nghệ Tĩnh, các thể kỷ trước dùng để trao đổi tình cảm giữa đôi trai gái. Vào các đêm trăng sáng thường đi ngắm trăng. Hát theo lối tường thuật ngẫu hứng một câu chuyện nào đó trong quá trình lao động và nông nhàn, trong lối sống thường nhật lâu dần được dân gian hóa

Thể hát ví: Ví có nhiều điệu như: ví đò đưa, ví phường vải, ví phường cấy, ví phường võng, ví phường chè, ví đồng ruộng, ví trèo non, ví mục đồng, ví chuỗi, ví ghẹo, ví giận thương (giận mà thương),…

Dặm là thể hát nói, bằng thơ ngụ ngôn thơ/vè 5 chữ, nói cách khác thì dặm là thơ ngụ ngôn/ về nhật trình được tuyền luật hoá. Khác với ví, dặm là thể hát có tiết tấu rõ ràng, có phách mạnh phách nhẹ, có nhịp nội nhịp ngoại.Thông thường một bài dặm có nhiều khổ, mỗi khổ có 5 câu (câu 5 thường điệp lại câu 4), mỗi câu có 5 từ (không kể phụ âm đệm). Tuy vậy, cũng có những bài dặm/ về không phân khổ rõ ràng, mà cứ hát một lèo, có khi đến hàng chục hàng trăm câu, và mỗi câu cũng không nhất nhất 5 chữ mà có thể 4 hoặc 6, 7 chữ (do lời thơ biến thể).

Dặm rất giàu tính tự sự, trữ tình, kể lể khuyên răn, phân trần bày giải. Cũng có loại dặm dí dỏm khôi hài, châm biếm trào lộng và có cả dặm trữ tình giao duyên.

Hát dặm là một thể loại hát nói bằng thơ ngụ ngôn (thơ) về âm nhạc đi theo thường là phách. “Dặm” có nghĩa là ghép vào, xen kẽ với nhau, thường 2 hay 3 hoặc một nhóm người hát đối diện nhau hát.

Các làn điệu của hát dặm như: Dặm xẩm, dặm nối, dặm vè, dặm điên, dặm của quyền, dặm kể. Có các tiết tấu phách mạnh, phách nhẹ, những nhịp trong và ngoài. Các thể loại này rất giàu tính tự sự, kể lể, khuyên răn, phân trần, giãi bày,…thuộc dạng thể thơ năm chữ, cách gieo vần, ngắt nhịp,…

Dân ca Trung bộ có những bài nổi tiếng như: “Lý mười thương”, “Hò đối đáp “, “Hát ví, Dặm..”…

Xuôi về Nam, ghé qua miền đất Nam Bô với những người dân thật thà và mến khách, với nụ cười luôn nở trên môi, làm vương vấn bao du khách phương xa, những cô gái dung dị bên chiếc áo bà ba… Không thể bỏ qua làn diệu đờn ca tài tử…

Đờn ca tài tử Nam bộ là dòng nhạc dân tộc của Việt Nam đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể và là một danh hiệu UNESCO ở Việt Nam có vùng ảnh hưởng lớn, với phạm vi 21 tỉnh thành phía Nam. Đờn ca tài tử hình thành và phát triển từ cuối thế kỷ 19, bắt nguồn từ nhạc lễ, Nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian . Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của vùng Nam Bộ. Đây là loại hình nghệ thuật của đàn và ca, do những người bình dân, thanh niên nam nữ nông thôn Nam Bộ hát ca sau những giờ lao động. Đờn ca tài tử xuất hiện hơn 100 năm trước, là loại hình diễn tấu có ban nhạc gồm bốn loại là đàn kìm, đàn cò, đàn tranh và đàn bầu (gọi là tứ tuyệt), sau này, có cách tân bằng cách thay thế độc huyền cầm bằng cây guitar phím lõm. Những người tham gia đờn ca tài tử phần nhiều là bạn bè, chòm xóm với nhau. Họ tập trung lại để cùng chia sẻ thú vui tao nhã nên thường không câu nệ về trang phục.

Nghệ thuật Đờn ca tài tử hiện đang được phát triển ở 21 tỉnh, thành phố phía Nam Việt Nam là: An Giang, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bạc Liêu, Bến Tre, Bình Dương, Bình Phước, Bình Thuận, Cà Mau, Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp, Hậu Giang, Thành phố Hồ Chí Minh, Kiên Giang, Long An, Ninh Thuận, Sóc Trăng, Tây Ninh, Tiền Giang, Trà Vinh và Vĩnh Long. Trong đó, Bạc Liêu, Bình Dương, Tiền Giang và Thành phố Hồ Chí Minh là những tỉnh, thành phố có nhiều người hát đờn ca tài tử nhất.

Nhạc cụ

Nhạc cụ trong “Đờn ca tài tử” gồm đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn kìm, đàn cò, đàn tam, sáo thường là sáo bảy lỗ (phụ họa). Hiện nay có một loại đàn mới do các nghệ nhân Việt Nam cải biến là Guitar phím lõm. Loại nhạc cụ này được khoét lõm các ngăn sao cho khi đánh lên nghe giống nhạc cụ Việt Nam nhất (âm cao).

Ban nhạc tường dùng 5 nhạc cụ, thường gọi là ban ngũ tuyệt gồm đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn kìm, đàn cò, và đàn tam. Phụ họa thêm là tiếng sáo thường là sáo bảy lỗ.

Về trang phục, những người tham gia đờn ca tài tử phần nhiều là bạn bè, chòm xóm với nhau nên thường chỉ mặc các loại thường phục khi tham gia trình diễn. Khi nào diễn ở đình, miếu hoặc trên sân khấu họ mới mặc các trang phục biểu diễn.

Những năm gần đây nhằm đáp ứng nhu cầu của khách du lịch nên các nhóm nhạc tài tử hợp lại với nhau thành các câu lạc bộ đờn ca tài tử mang tính bán chuyên nghiệp. Bên cạnh nghề nghiệp chính, họ phục vụ văn nghệ khi có yêu cầu.

Một số người nói rằng từ “tài tử” có nghĩa là nghiệp dư. Trong thực tế, từ này có nghĩa là tài năng và ngụ ý rằng những người này không dùng nghệ thuật để kiếm kế sinh nhai,mà chỉ để cho vui hoặc những lúc ngẫu hứng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là họ không phải là chuyên gia. Ngược lại, để trở thành một nghệ sĩ trong ý nghĩa xác thực nhất của từ này, họ phải thực hành trong một thời gian dài.

Đối với hình thức âm nhạc, vai trò của các ca sĩ và nhạc sĩ đều bình đẳng. Ca trù hát và người ca (bài hát truyền thống từ miền Bắc và miền Trung) là phụ nữ, trong khi đờn ca tài tử bao gồm các ca sĩ nam nữ và họ có vai trò bình đẳng.

Đờn ca tài tử sử dụng dụng cụ như đàn cò, đàn nguyệt, đàn tranh, song lan (nhạc cụ bằng gỗ để gõ nhịp) hoặc cả Ghita lõm.

Loại hình âm nhạc không chỉ ở các lễ hội và các bên mà còn trong thời gian sau thu hoạch. Ngoài ra, nó có thể được chơi trong bóng mát của cây, con thuyền hoặc trong đêm trăng sáng…

“Có thể nói dân ca đã và đang trở thành một nền tảng cho sự phát triển văn hóa của dân tộc việt Nam, là niềm tự hào của đất nước ta khi được bạn bè quốc tế đón nhận. Dù trong thời đại xã hội phát triển nhưng đâu đó ở một làng quê, trên một dòng sông hay một vùng đất nào đó vẫn vang lên như những lời mời gọi con người quay trở về với cọi nguồn, về với những giá trị nhân văn sâu sắc trong tâm thức của mỗi con người Việt Nam”.

Yến Khoa

Ủng hộ tác giả Momo: 08.678.19063 . Vui lòng ghi rõ tên tác giả khi donate!
Trở thành tác giả: Gửi email đăng kí về bientap@sinhvienplus.vn

Bài viết liên quan

Chủ đề gợi ý

Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Bạn đã biết điều này chưa?
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Cuộc sống sinh viên
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Thông tin công nghệ
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Phim hay nè!
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Cười chút chơi!
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Sống tốt mỗi ngày
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Chút tâm sự
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Thông tin về y tế, sức khỏe
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Tài liệu học tập
Dân ca việt Nam với những góc khuất mà giới trẻ chưa bao giờ biết!
Thông tin tuyển dụng

Tìm kiếm